Bojana Mladenović: ‘Mime is een manier van denken’

(eerder verschenen in TM, september 2010)

Bojana Mladenović, sinds juni artistiek leider van mimewerkplaats het Veemtheater, lijkt de aangewezen persoon om een frisse wind door de mime te laten waaien. Ze heeft een achtergrond in klassiek ballet, werkte in de hedendaagse dans, volgde een opleiding aan DasArts en zette enkele sectorversterkende initiatieven op touw in Servië.

Bojana Mladenović (Belgrado, 1976) houdt niet van etiketten of hokjes. Ze volgde een ‘hard core Russian style’ balletopleiding in Belgrado maar wil niet enkel als ‘ballerina’ worden gezien. In het laatste jaar van de balletopleiding ging er een wereld voor haar open bij het zien van het werk van Pina Bausch en Johann Kresnik. ‘Dat waren cruciale mijlpalen. Ik maakte kennis met een techniek die niet was gebaseerd op virtuositeit maar op podiumaanwezigheid. Wat ik bij hen zag, sloot aan op de wereld waarvan ik deel uitmaakte en niet op een wereld vol tutu’s waar rigide pogingen werden gedaan om te doen alsof we allemaal hetzelfde zijn. Op het podium is ruimte voor meer.’

Het waren de jaren negentig. Door de alomtegenwoordigheid van de oorlog was er cultureel weinig te beleven in Servië, behalve workshops uit het buitenland. Mladenović stortte zich op alles wat met beweging had te maken en ontwikkelde zich tot performer. In 1997 vond de eerste editie van het Festival of Choreographic Miniatures plaats in Belgrado. Mladenović deed mee en won de eerste prijs. ‘Het was geweldig, maar bracht ook de complexe wereld van succes met zich mee,’ vertelt ze. ‘Ik werd opgepikt door het Nationaal Theater als “nieuw talent”, zat ineens midden in het systeem van verplicht produceren, terwijl ik 21 was en alleen nog maar een klein stukje van tien minuten had gemaakt. Ik begon te rebelleren.’ En juist op het moment dat ze wilde stoppen, brachten de liefde en DasArts haar naar Amsterdam, waar ze nog geen drie jaar later als kersverse artistiek leider achter een – nu nog – leeg bureau kon plaatsnemen.

Territoriumdrift

Mladenović is nog maar kort in Nederland, maar voelt het theaterveld hier al feilloos aan. Inclusief de pijnpunten van het nieuwe stelsel. ‘Het Nederlandse systeem is gericht op de auteur, de geniale maker van wie wordt verwacht dat hij de waarheid kent en die aan anderen overbrengt. Dat heeft geleid tot een zekere territoriumdrift. Iedereen beschermt wat van hem is. Bovendien is de positie van de productiehuizen zo belangrijk geworden dat beginnende makers angstig worden daar niet te worden geaccepteerd. Want dan kun je eigenlijk nergens meer aan de slag met je kunst. Daarom hebben veel makers de neiging om te zeggen wat de productiehuizen willen horen. Dat is geen goede ontwikkeling.’

Behalve deze territoriumdrift en verlammende angst bemerkt Mladenović een zekere starheid in het theaterveld waar het om de manier van werken gaat. ‘We gaan ervan uit dat theatermakers een werkproces doorlopen van vier of vijf weken, met daarna een première en een tournee. Voor mij betekent kunst het ontmoeten van verschillende omstandigheden. Er is kunst die in twee dagen kan ontstaan en er is kunst die zes maanden onderzoek nodig heeft. Het systeem is nu ingericht om al het werk in eenzelfde format te passen.’

De missie van Mladenović is om van het Veemtheater een platform te maken dat al die verschillende voorwaarden kan aanbieden. ‘Ik wil dat makers vrijer kunnen denken over hun eigen werk en hun eigen proces. Het maakt mij niet uit welke vorm dat uiteindelijk krijgt. Als het maar zo dicht mogelijk bij de eigen “obsessie” blijft.’

Rebellie

Het Veemtheater heeft altijd een nauwe band gehad met de Mimeopleiding van de Amsterdamse Theaterschool. Dat er nu een artistiek leider met een dansachtergrond zit, betekent niet dat de mime zal worden ingeruild voor de dans. ‘Ik geef niets om disciplines,’ licht Mladenović toe. ‘Een discipline is een middel dat je vaardigheden geeft. Het is een referentiepunt. Maar de wereld is groter dan disciplines en hokjes. Uiteindelijk gaat het om het werk.’ De band met de mime zal zeker behouden blijven, net als de samenwerking met DasArts en de School voor Nieuwe Dansontwikkeling (SNDO), die door haar voorganger Marcel Bogers al was ingezet.

De mime fascineert Mladenović. ‘Mime is een kunstvorm die niet is voortgekomen uit een esthetisch beginpunt, maar is ontstaan als een rebellie tegen het gevestigde theater. Mime is geen vorm, maar een manier van denken. De kracht van de mime zit in het vermogen specifiek te zijn in wat je wilt zeggen. Zonder zich bij de theaterconventies neer te leggen, maar juist door die te onderzoeken. Dat is waarmee de kunstenaar vandaag de dag ook bezig zou moeten zijn. In hoeverre nemen we het systeem en het establishment voor lief? Wat gebeurt er in de wereld? Wat is er gebeurd met de mime sinds de jaren zestig? Die dialoog wil ik aangaan.’