Recensie: Eenzame bolletjes op olie

(eerder verschenen in TM, december 2010)

Lost & Found door Melih Gençboyaci / Frascati Producties 
Waar: Frascati WG, Amsterdam
Wanneer: 28 september 2010

 Twee vrouwen en een man glijden in de lege zwarte ruimte van Frascati WG als glibberige zeepjes over de vloer. De grote glazen vaten olijfolie die aan het plafond hangen zijn na de eerste vijftien minuten van de voorstelling al nagenoeg leeg. De drie spelers, Hilde Labadie, Ariadna Rubio Lleó en Karel Tuytschaever, zijn gedrenkt in olie.

De beeldende, abstracte voorstelling Lost & Found van Melih Gençboyaci appelleert sterk aan de intuïtie van de toeschouwers. Er zou een verhaal te ontdekken kunnen zijn van een man en een vrouw die de liefde hebben gekend en verloren, waarbij het derde personage de herinnering aan die liefde symboliseert. Maar het verhaal glijdt net zo makkelijk weg als deze drie lichamen in de olie.

In een nauwelijks verlichte ruimte voeren de spelers, wier mooie concentratie aangenaam is om naar te kijken, een aantal bewegingssequenties uit. In een van de scènes rollen ze van hun ene zij op hun andere in een ritmische cadans die lang doorgaat. Het roept een gevoel van geborgenheid op, want wat is fijner dan met opgetrokken knieën in een klein veilig bolletje te liggen? Tegelijkertijd is het een heel eenzaam beeld – die drie mensen alleen op die zwarte, spiegelende leegte, zonder dat er iemand naast ze komt liggen. 

De bewegingssequenties worden afgewisseld en aangevuld met poëtische teksten die de herinnering aan een liefde oproepen. Een herinnering die zich vooral in het lichaam bevindt, alsof de handen, ogen, huid en hartslag de aanwezigheid van de ander nog voelen. Het lichaam voelt de liefde, maar ook het onvermogen de geliefde vast te houden. De fysieke vertaalslag hiervan in de olijfolie is in sommige gevallen letterlijk, zoals in de omhelzing tussen twee mensen waarin de een de ander steeds ontglipt. Maar vaker roepen de beelden en bewegingen intuïtief een gevoel van verlangen en onvermijdelijkheid op. Juist daarin ligt de kracht van de voorstelling. 

Fysieke grenzen

Melih Gençboyaci (1977) volgde een acteursopleiding in Turkije en kwam in 2004 naar Nederland om de Mimeopleiding aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten te volgen. Met zijn jaargenoten vormt hij het collectief Schwalbe, dat indruk maakte met hun afstudeervoorstelling Spaar ze alle 9 en Op eigen kracht. Beide voorstellingen kenmerken zich door een compromisloos aftasten van de eigen fysieke grenzen. Zijn eerste eigen voorstelling Olmak maakte Gençboyaci in 2009 bij Frascati Producties. Hij liet daarin drie spelers op klassieke spitzen bewegen. Olmak was, net als Lost & Found, een beeldende en associatieve voorstelling waarin een externe factor de bewegingstaal van de speler beïnvloedt. Toch vormde het materiaal in Olmak nog geen overtuigende mise-en-scène.

Afgelopen zomer maakte Gençboyaci op Festival De Parade de vreemde maar fascinerende performance Sag mir wo der Blumen sind. In de Brand Toren, het hart van het Paradeterrein, zag een wat onwennig Paradepubliek de billen en benen van drie jonge vrouwen. Gekleed in jarenvijftigbadpakken, kleurige netkousen en hoge hakken stonden ze voorovergebogen, hun billen naar het publiek. Op een stampende housebeat maakten ze heupwiegende bewegingen met af en toe een kleine variatie. Hoewel het publiek zich niet zo goed raad wist met de abstractie van drie schuddende konten was de vervreemding treffend. Blijkbaar weten we niet waar we moeten kijken als we geconfronteerd worden met drie vrouwenlichaam, terwijl seks alomtegenwoordig is in het dagelijks leven. Ook niet als deze helemaal zijn ontdaan van persoonlijkheid en gereduceerd zijn tot lichaamsdeel.

 In Lost & Found lijkt al het eerdere werk van Gençboyaci bij elkaar te komen. Zijn eigenheid als maker, de sterke ingetogen vormgeving, het geconcentreerde spel, de zoektocht naar de zeggingskracht van het lichaam onder extreme omstandigheden en de compromisloosheid daarvan. Het resultaat is een indrukwekkende voorstelling die nieuwsgierig maakt naar de volgende.