Recensie: Verzopen treurigheid

fotografie: Mieke Struik

(eerder verschenen in TM, december 2010)

Steeds meer mensen vieren hun verjaardag niet door Theatergroep Carver
Waar: Toneelschuur Haarlem
Wanneer: 30 oktober 2010

Licht aan.
Vier mensen staan in de gang van een hotel. De enige man probeert de deur van de kamer open te krijgen met een weigerende sleutelkaart. De drie vrouwen staan er afwachtend bij.
Licht uit. Licht aan.
De vier mensen staan in de badkamer en kijken naar de herkomst van een geluid: een afzuiginstallatie. Een van de vrouwen trekt de wc door. De drie anderen draaien hun hoofd en kijken naar de wc-pot.
Licht uit. Licht aan.
Een van de vrouwen duwt met haar handen op het hotelbed om de stevigheid te testen. De andere drie kijken ernaar.
Licht uit. Licht aan.
Een vrouw ligt op bed met haar benen in de lucht. Ze draait langzame rondjes met haar voeten.
Licht uit.

Het zijn zomaar wat beelden uit het begin van Steeds meer mensen vieren hun verjaardag niet, de nieuwe voorstelling van Theatergroep Carver, over twee zussen, hun broer en zijn vrouw die samenkomen ter gelegenheid van de verjaardag (en sterfdatum, naar later blijkt) van hun moeder. Beelden die door hun verstilling en poëtische alledaagsheid onherroepelijk een associatie oproepen met schilder Edward Hopper. Alsof je kijkt naar een momentopname zonder begin en eind waarbij je het voorafgaande slechts kunt vermoeden.

Een van de best geslaagde voorbeelden daarvan is de scène tussen Ted (Paul R. Kooij) en zijn vrouw Peggy (Joke Tjalsma). Als het licht aangaat, zit Peggy met haar rug naar het publiek op het bed. De bovenkant van haar jurk is losgemaakt en het bandje van haar vleeskleurige bh is zichtbaar. Ted zit met opgetrokken benen op de fauteuil. Het beeld van een mislukte vrijpartij dringt zich op. Dan begint Ted te vertellen over een van zijn bezoeken aan een gay cinema. Peggy geeft onder het horen van deze bekentenis van haar man geen kik. In dit soort schrijnende situaties en in de precisie van de verstilde beelden zit de kracht van de voorstelling. 

Carver zou Carver niet zijn als er niet ook iets te lachen valt. Tussen de gesprekken door wordt stevig gedronken – het geluid van lege flessen in de glasbak verklankt hun drankgelag. Natuurlijk biedt dit gegeven van vier bezopen familieleden ook het nodige komische uitpakwerk. Zo braakt Peggy in de wc-pot, krijgt Joy (Raymonde de Kuijper) de slappe lach om iets van vroeger, babbelt Bev (Beppie Melissen) onsamenhangend tegen Joy die om wat voor reden dan ook onder het bed is gaan liggen, en is Ted nauwelijks in staat om op zijn benen te staan, laat staan om zijn eigen vrouw te liefkozen. Hij doet een weliswaar dappere poging, maar het blijft onbeholpen. Hij streelt over haar lijf alsof ze een hond is en klimt zonder veel gevoel bovenop haar, waarop zij al snel ‘doe maar niet’ zegt.

Behalve de spelers, leverden ook Gerardjan Rijnders en Willem de Wolf tekstmateriaal aan, variërend van alledaags geruzie tot mijmerende gedachtengangen. Daarbij vallen ze meer dan eens in herhaling, maar het maakt allemaal niet meer uit. De aangetrouwde Peggy komt steeds weer terug op haar semi-filosofische verhandeling over het onzekerheidsprincipe waarin iets twee dingen tegelijk kan zijn, zoals een verjaardag en een sterfdag. Zolang je niet kiest tussen leven en dood, is het er allebei. Zodra je het ene kiest, verlies je het andere. De anderen luisteren allang niet meer naar haar, maar dat weerhoudt Peggy er niet van er steeds weer op terug te komen. Deze mensen hebben alle sensitiviteit voor elkaar verloren. 

Het verhaal van Peggy verwoordt echter wel de kern van de zaak: deze vier mensen zitten bij elkaar, drinken en praten, maar doen niets. Ze maken geen keus. Wellicht uit angst om iets te verliezen houden ze alles bij het oude. Het werkelijke verdriet drinken ze weg. Tot een gevoelloze apathie overblijft.

Steeds meer mensen vieren hun verjaardag niet is op zijn best in de beeldende scènes, waarin met groot gevoel voor precisie en poëzie wordt gespeeld, mede dankzij de evenwichtige regie van Aat Ceelen. Zolang de balans tussen humor en poëzie niet ten onder gaat aan flauwe dronkemansgrappenmakerij is dit is een bijzonder prettige Carver-voorstelling.

www.theatergroepcarver.nl