Een utopische meent in Leiden?

De utopische meent. De utopische meent. De term blijft nogal hangen, merk ik. De utopische meent van Hans Achterhuis kwam in het vorige blog al even voorbij, in een flits, maar verdient meer aandacht. Dat juist Achterhuis met de utopische meent op de proppen komt is opmerkelijk. Hij heeft zich immers lange tijd juist tegen utopieën verzet, vanwege het totalitaire gevaar dat er in schuilt gaat. Maar in zijn recente publicatie Koning van Utopia verdiept hij zich opnieuw in het utopisch denken en komt tot nieuwe inzichten.

Terugeisen van de meent
Die nieuwe inzichten cirkelen rondom het begrip ‘de meent’. En dat begint als bij Thomas More en ‘the enclosure of the commons’. De commons, waarvan het landvolk voor zijn levensonderhoud afhankelijk was, werden in de tijd van More door de adellijke grootgrondbezitters omheind en afgesloten om er schapen op te houden, om vervolgens goed geld te verdienen met de wol. Stukken grond die voorheen van iedereen waren, werden nu als het ware onteigend. Met alle ellende en armoede van dien. Volgens Achterhuis worden ook nu, in de tijd van de utopie van de vrije markt, ‘veel publieke en gemeenschappelijke goederen en activiteiten geprivatiseerd en naar de markt gebracht’. Onteigend dus.

Achterhuis refereert aan ‘the recovery of the commons’ van Lieven De Cauter, die daarmee verwijst naar een tegenbeweging waarin mensen het gemeengoed terug eisen. Ook citeert hij Maarten Hajer en diens aan Foucault ontleende begrip ‘heterotopia’: “In steden zouden publieke ruimtes kunnen worden ontworpen die burgers uitnodigen om er gemeenschappelijk vorm aan te geven. ‘Een veelheid van mensen, levensstijlen en activiteiten kan deze ruimtes een bijzondere kwaliteit geven’.”

En zo komt Achterhuis op het begrip ‘utopische meent’. Utopisch, want het is gericht op een betere toekomst, maar dan niet in de totalitaire zin van het woord. Met waarden en idealen die voortkomen uit traditie in plaats van radicale breuk met het verleden. De meent verwijst naar een gemeenschappelijk gebruik van grond, weiden en bossen, maar ook naar de afspraken over dat gebruik. “Deels gaat het hier om een herovering en verdediging van traditionele ruimtes en activiteiten, deels ook om de verovering van nieuwe vormen van gemeenschap. Vooral voor dat laatste is de utopische inspiratie onmisbaar. Laten  we hier niet alleen vasthouden aan belangrijke waarden uit de traditie, maar ons ook richten op de toekomstige vernieuwing daarvan. We zijn gebaat bij de uitvinding van nieuwe vormen van oude activiteiten. De utopische meent is de aangewezen plek om de wereld een beetje beter te maken – met oog voor traditie, op lokaal niveau – en daarmee tegenwicht te bieden aan de alomtegenwoordige utopie van de vrije markt.”

Wat bij blijft
Na het lezen van Koning van Utopia blijft bij mij onder andere hangen hoe vaak hij het woord ‘traditie’ gebruikt als hij het heeft over het utopisch denken van nu. Alsof hij pleit voor het verleden als basis van de toekomst. Als we in Leiden zouden zoeken naar een utopische meent, waar zouden we die dan vinden? Of maken? En op welk verleden of op welke traditie bouwen we die dan?

 

Meer of minder utopie?

Wie zich ook maar op een of andere manier bezighoudt met utopie, kan niet om Utopia van Thomas More heen. Zeker niet het afgelopen jaar, waarin (naar aanleiding van het 500-jarig jubileum van de publicatie) zoveel over Utopia is geschreven. Bijvoorbeeld door filosoof Hans Achterhuis in zijn net verschenen Koning van Utopia en door Merijn Oudenampsen in de Groene Amsterdammer. Twee inspirerende publicaties die beide tot één slotsom lijken te komen: we willen meer utopie. Continue reading Meer of minder utopie?

De gedroomde stad van Constant Nieuwenhuys

Ik stuitte er eigenlijk bij toeval op. Zoals dat tegenwoordig gaat, begint bijna ieder nieuw project wel met het intikken van wat zoektermen in Google en grasduinen door internet. Dus daar ging ik: ‘gedroomde stad’. En daar kwam ‘ie naar boven: New Babylon van de kunstenaar Constant Nieuwenhuys (1920-2005). Een utopisch project van twintig jaar waarin hij met maquettes, schilderijen, tekeningen, manifesten en ‘ervaringsruimten’ vorm gaf aan zijn gedroomde stad. En laat er nou net in het Gemeentemuseum in Den Haag een tentoonstelling over New Babylon zijn… Continue reading De gedroomde stad van Constant Nieuwenhuys

De waarde van 0 in tijden van +1 (terugblik mime 2005-2015)

Eerder verschenen in TM (april 2015) – dossier mime: de waarde van nul

In mijn kast staat een rijtje van tien notitieboekjes. Met of zonder ringband, met harde of zachte kaft. Sommige een beetje kromgebogen van de ingeplakte plaatjes. Sinds het begin van mijn opleiding aan de MA Dramaturgie in 2003 hield ik in die schriftjes bij welke voorstellingen ik bezocht. Ik maakte aantekeningen, tekende soms publieksopstellingen en formuleerde gedachten over de voorstellingen. En vooral luchtte ik mijn hart. Niemand mocht mijn boekjes lezen. Het was mijn vrijplaats voor kromme zinnen en taalfouten, onafgeronde gedachten, ongefundeerde kreten en reeksen uitroeptekens. Hier regeert de intuïtie.

Continue reading De waarde van 0 in tijden van +1 (terugblik mime 2005-2015)

Anne Breure: het Veem Theater als een huis met open deuren

Eerder verschenen in Theatermaker (april 2014) – dossier mime: de waarde van nul

Het Veem Theater moet een plek worden waar een open debat kan plaatsvinden; een huis waar theater wordt geproduceerd en getoond maar dat ook een voedingsbodem biedt voor experiment en discours. Wat de nieuwe artistiek directeur Anne Breure voor ogen stond met haar afstudeerproject Het Gele Huis bouwt ze nu in het groot uit aan de Van Diemenstraat in Amsterdam.

Continue reading Anne Breure: het Veem Theater als een huis met open deuren

recensie: Do You Still Love Me? (Sanja Mitrovic)

In het ene team: Servane, Sid, Cédric en Ina. Vier professionele performers die de hele wereld over reizen voor hun werk. In het andere team: Gerrit-Jan, Silvia, Janneke en Gert-Jan. Vier voetbalsupporters die de hele wereld over zouden reizen voor hun club, als ze dat zouden kunnen. In Do You Still Love Me? brengt Sanja Mitrovic de twee teams en hun ogenschijnlijke onverenigbare wereld samen in één voorstelling over voetbal, passie en vechten voor je vlag.

Continue reading recensie: Do You Still Love Me? (Sanja Mitrovic)

Beweging zien is beweging voelen (terugblik mime 13-14)

 

Het lichaam is terug! Niet dat het ooit echt is weggeweest natuurlijk. Maar in de mime viel het afgelopen seizoen op hoe de meest spraakmakende voorstellingen het lichaam centraal zetten, vaak tot in het extreme. Het maakte heftige emoties los bij het publiek. Continue reading Beweging zien is beweging voelen (terugblik mime 13-14)

Recensie: Step by step (Luc Boyer)

“Elke vezel in mijn lijf verzet zich tegen dit lot”, zegt Luc Boyer in het derde deel van Step by Step. Het zijn de woorden die hij sprak in het revalidatiecentrum na zijn beroerte. Een verzet dat er toe heeft geleid dat hij desondanks een drietal kleine voorstellingen maakte: Step by Step by Wheels, Step by Step by Wings en Step by Step by Memories. Nu, precies twee jaar na die beroerte, presenteert hij ze als drieluik in Theater Bellevue.

Continue reading Recensie: Step by step (Luc Boyer)